XUTBA.UZ

XUTBA.UZ

WWW.XUTBA.UZ



Ўзбекистон Мусулмонлари идораси Фарғона вилояти Қўқон шахар Шайхул-Ислом жомеъ масжидининг расмий веб сахифаси

Манзил: Қўқон шахар, Янги хаёт 49

Open in Google Maps
  • БОШ САҲИФА
  • ИСЛОМ
    • ИЙМОН
    • НАМОЗ
      • ПОКЛИКТАҲОРАТ
      • АЗОН
      • НАМОЗ ЎҚИШ ТАРТИБИ
      • ФОТИҲА СУРАСИ ВА ЗАМ СУРАЛАР
      • ДУО ВА ЗИКР
    • РЎЗА
      • ФАРЗ
      • НАФЛ
    • ЗАКОТ
    • ҲАЖ
  • ҚУРЪОН
    • ТАФСИР
    • ТАЖВИД
    • ҚИРОАТ
  • СИЙРАТ
    • СИЙРАТ САЛНОМАСИ
  • МУТОЛАА
    • ЖУМУЪА МАВЪИЗАЛАРИ
    • МАҚОЛАЛАР
    • КИТОБЛАР
      • КУТУБХОНА
      • ОБУНА
      • Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мўжизалари
    • ЖУРНАЛЛАР
      • ОМИНА
      • ҲИЛОЛ
    • ИЛОВАЛАР
      • iOS-iPhone
      • Android
      • MacOS
      • Windows OS
  • МЕДИА
    • КЎРСАТУВЛАРДарслик
      • БИТИКЛАР МУТОАЛАСИ
      • КУРЪОНИ КАРИМНИ УРГАНАМИЗ
      • ОЛТИН СИЛСИЛА
      • СУРАГАН ЭДИНГИЗ
    • ЎЗБЕКИСТОН ҚУРЪОН МУСОБАҚАСИ
      • 2018
  • ТАСВИР
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2021
      • Шайх Ул-Ислом жомеъ масжидида Рамазон шукухи
    • 2019 — ЎҚУВ СЕМИНАРИДАН ФОТО ЛАВҲАЛАР
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2019
      • Шайх Ул-Ислом жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Саидаҳмадхон хожи жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Дегрезлик жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Зайнул-Обидин жомеъ масжидида ХАТМОНА
      • Шайхон жомеъ масжидида ХАТМОНА
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2018
      • «Шайхул-Ислом» масжидида Рамазон шукухи
      • «Дегрезлик» масжидида Тарових намози
      • «Хадя хожи» масжидида Рамазон шукухи
      • «Саодат» масжидида Рамазон шукухи
      • «Шайхул-Ислом» масжидида (Хатмона)
      • «Дегрезлик» масжидида (Хатмона)
    • ДЕГРЕЗЛИК МАСЖИДИДА ЎЗБЕКИСТОН ҚУРЪОН МУСОБАҚАСИ — 2018
  • МАСЖИДЛАР
    • «ЗИНБАРДОРИЙ» МАДРАСАСИ
    • МАДРАСАИ МИР ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
    • ҲАЗРАТИ АББОС ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
    • ШАЙХУЛ-ИСЛОМ ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
  • БОШ САҲИФА
  • Ўзбек зиёлилари
  • Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

XUTBA.UZ / 22 05 2026 - 1:20 / - Ўзбек зиёлилари, Эҳтиром, Юртимиз уламолари

ВАҲҲОБИЙЛАР ТАРИХИ

Бизни ҳидоятга — ушбу тўғри йўлга бошлаган Аллоҳга ҳамду санолар бўлсин! Агар У ҳидоятга бошламаганда биз ҳидоятга эришмаган бўлардик. Аллоҳнинг элчисига салоту саломлар бўлсин!

Мусулмон биродарларга маълум бўлсинки, ваҳҳобийлик ҳижрий 1200 (1785-86) Мадинаи мунавваранинг шарқидаги Нажд тоғларини макон тутган жоҳил араблар орасида пайдо бўлгандир. Бу ном уларнинг йўлдан озган раҳбарлари, бузғунчилар (мазҳаби хавориж) таълимотига эргашган Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг исмига нисбат берилур. Мазкур жамоани шул сабабдан «Ваҳҳобийа» деб аташ мумкинки, улар гумроҳ Ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг қабиҳ, сохта таълимотига эътиқод қўйганлар. Ушбу машҳур Нажда тоғи теварагида яшагувчи ва бу маслакка ихлос қўйган ҳар бир кишини «ваҳҳобий» атамоқ лозим. Бу киши (Ибн Абд ал-Ваҳҳоб) арабларнинг Бани Тамим қабиласидандир. У бошланғич маълумот олиш учун Мадинаи Мунавварага борган эди. Бир қанча муддатдан сўнг муқаддас Маккага отланди, ва у ердаги уламолар қўлида ўқиди. Шайх Сулаймон ал-Курдий ва Шайх Муҳаммад Ҳаёти Синдий (ал-) Ҳанафийларга бир оз вақт шогирд бўлди. Кўп ўтмай мазкур устозлар англайдиларки, Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг қалбида разолат ва гумроҳлик илдиз отмоқда, зотан унинг сўзларида ва хулқ-атворида шайтон васвасаси акс этмоқда эди. Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг устозлари узоқ кенгашиб, бошқа шогирдларига у билан мулоқотда бўлишни ман этдилар. Ва дедиларки, яқин фурсатларда у буткул йўлдан озади ва у туфайли кўп жоҳилу оми бандалар кулфатда қоладилар. Оқибат шундай бўлади ҳам, ул устозлар янглишмаган эдилар.

Унинг отаси тақводор уламолардан эди. У ўғлига (Ибн Абд ал-Ваҳҳобга) танбеҳ берди, ўзга фарзандларини ундан тўсди. Укаси Сулаймон ибн Абд ал-Ваҳҳоб ҳам акасининг даъватларини рад этди ва унга эргашмади. Кунларнинг бирида у акасидан сўрадики: «Эй Муҳаммад, динда ва исломда нечта аркон бор?» Ул жавоб қилди: «Бешта». Шунда Сулаймон деди: «Сен эса уларни олтита (аркон) қилгансан, зеро, ким менинг тарафимда бўлмаса, демакки, у — мусулмон эмас, деб даъво қилурсан».

Икки биродар мунозараси шу тариқа давом этавергач, Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳоб қўрқди, «Укам Муҳаммад мени ўлдириб қўйиши мумкин», деб ўйлади. Шундан сўнг Сулаймон Маккага йўл олди. Етиб боргани заҳоти акасига мактуб ёзиб, унга кўп насиҳат қилди. Аммо бундан наф чиқмади. Айни мақсадда ҳанбалий уламолари ҳам Ибн Абд ал-Ваҳҳобга кўп сонли номалар жўнатиб, унинг бадбин маолагини муҳокама қилганлар, сабабики, у ўзининг шу мазҳабга садоқат изҳор этиши билан машҳур эди.

Кунларнинг бирида бир олим уни саволга тутди: «Аллоҳ Таоло рамазон ойининг бир кечасида қанча бандасини жаҳаннам азобидан қутқаради?» Ул жавоб берди: «Юз минг бандасини. Ривоятлардан бирида айтилишича, улар рамазон ойидаги энг сўнгги рўза куни халос этиладилар». Олим деди: «Сенинг мингга яқин тарафдорларинг бор. Бошқаларда эса — йўқ. Шундай бўлса-да, сен қолганларни мусулмон деб тан олмайсан. Хўш, шундан сўнг сени ким деб аташ мумкин?» Ибн Абд ал-Ваҳҳоб ҳайратга тушди ва жавобан лом-мим ҳам дея олмади. Ҳижрий 1206 (1791-1792) йилда Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳоб вафот этди.

У иблисона маслагини ёйишга қарор қилади ва кўп одамларни йўлдан оздиради. Наждага яқин бўлгани боис, у аввал Мадинаи мунавварага борди ва одамларни юз ўгириб, ягона Худога сиғинишга даъват эта бошлайди. У ҳаммани кўпхудоли(мушрик) эканига ишонтирмоқчи бўларди.

Вақт ўтиши билан у ўз таълимотига одамларни эргаштиришга муваффақ бўлди. Ҳатто бир рисола ёздики, у «Кашф аш-шубуҳат ан Холиқ ал-арзи ва-с-самавот» (Ер ва осмонларни яратган Зотдан шубҳаларнинг кашф (даф) этилиши) деб аталади. Мазкур рисолада у барча мусулмонларни кофир (ғайридин) деб эълон қилди. Кофирларга нисбатан айтилган Қуръон оятларини у художўй мусулмонларга қарата айблов мазмунида шарҳ қиларди. Кўплаб дайди ва майхўр кимсалар унга итоат этардилар. У ўзини шак-шубҳасиз мужтаҳид ҳисобларди, бироқ устози Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Курдий уни рад этди ва даъватларига жавобан дедики: «У бузғунчи хаворижлардандир, чунки у барча мусулмонларни кофир деб билади».

Ҳазрати Али (тўртинчи халифа) каррамАллоҳу важҳаҳудан шундай ривоят қилинади. Бул жаноб демишларки, Аллоҳнинг Қуръонда келтирилган: «(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), айтгин: Сизларга қилган амаллари юзасидан энг кўп зиён кўрадиган кишиларнинг хабарини берайинми? Улар бу дунёда ҳаётидаёқ сайъ-ҳаракатлари ботил (йўқ) бўлиб кетган, ўзлари эса чиройли ( фойдали) иш қилаяпман, деб ҳисоблайдиган кимсалардир. («Каҳф» сураси, 103-104-оятлар) деган сўзлари барча мусулмонларни кофирга чиқаргувчи бузғунчилар ҳақидадир.

Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобнинг мазҳаби 1143 ҳижрийда (1730-1731) намоён бўлди, кейинроқ атроф-музофотга танилди. 1150 (1737-1738) йилдан сўнг Нажд мамлакати чеккасидаги ад-Диръийа қишлоғининг амири ал-Ваҳҳоб мазҳабининг мухлиси бўлди. Муҳаммад ибн Сауд исмли бул амир Ваҳҳобийани тараққий эттирмоқ мақсадида уни бутун ад-Диръийа аҳлига жорий этди. Муҳаммад ибн Сауд арабларнинг Мусайлиматул — Каззоб қабиласидан эди. Кўп фурсат ўтмай ад-Диръийа ва унинт атрофида яшовчи ҳамма аҳоли Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобга эргашдилар. Теваракдаги саҳройилар ҳам ушбу мазҳабни қабул қилдилар. Уларнинг барчаси саводсиз жоҳил кишилар эди, диннинг буйруқларини улар ҳеч билмасдилар.

Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳоб баъзан бу кишиларга айтардики: «Мен сизларни тавҳидга даъват қилурман». Баъзи пайтларда эса шундай дерди: «Мен ўз даъватларим ила сизларни ширкдан тўсаман». Бул сўзлар билан ул бир тоифани адаштирар, бошқа одамларни эса кўпхудоли (мушрик) деб эълон қиларди. Ул айтардики, мушрикни ўлдирган киши жаннатга киради. Шу тариқа у одамларни ўлдиришни рағбатлантирди. Бу жоҳиллар эса Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобни бир пайғамбар каби қабул этдилар ва унинг амрисиз ҳеч бир ишга қўл урмадилар. Ул қандай амр бермасин, Муҳаммад ибн Сауд дарҳол ижро қилар эди.

Улар мусулмонлардан бирини ўлдирсалар, дарҳол унинг мол-мулкини талон қилур эдилар. Бешдан бир ҳисса Муҳаммад бин Саудга берилар, қолгани ўртада тақсим этиларди. Улар бир қабилани бўйсундиргач, бошқасига кўз тикардилар. Шу йўл билан уларнинг мамлакатлари кенгайди, кўп сонли қўшинга эга бўлдилар. Бу орада ҳаж мавсуми келди. Бул гумроҳлар ҳаж қилмоқчи бўлдилар. Ўша вақтларда Маккаи мукаррама амири Сауд ибн Саид эди. Улар (Ваҳҳобийлар) Маккага элчи юбориб, ҳаж зиёратини адо этмоқ учун рухсат беришини талаб қилдилар. Аммо уларнинг қасдлари фақат ҳаж қилмоқ эмас, балки сохта ақийдаларини икки муқаддас шаҳар (Макка ва Мадина) аҳли орасига ёймоқ ҳам эди. Бундан аввал улар, то ўзлари ҳаж қилгани боргунларича аҳолини бузиб, йўлдан оздирмоқ ниятида ўттиз нафар уламоларини икки муқаддас шаҳарга жўнатдилар. Макка ва Мадина аҳли Нажд теварагида шундай таълимот пайдо бўлгани хусусида эшитган эди, аммо бу таълимотнинг ҳақикатини билмас эдилар. Ул уламолар муқаддас Маккага келганларида, амир икки муқаддас шаҳар уламоларига ваҳҳобий олимлари ила мунозара қилишни амр этди. Ваҳҳобийлар келтирган даъво ва ҳужжатларнинг барчасини Макка уламолари эшитдилар. У ҳужжатларнинг бари кулги қистатадиган, “ўргимчак уясидек» заиф бошка мусулмонларни кофирга чиқаришга қаратилган масалалардан иборат эди. Бу икки муқаддас шаҳар уламоларининг гумроҳликлар билиниб қолди. Улар ваҳҳобийлар ҳужжатларининг ботиллигини исботлаб, уларни даф этишдан ожиз бўлдилар. Бундан огоҳ бўлган Макка амири шариат пешволарига буюрдики: «Ваҳҳобийларнинг кофирлигига фатво берингиз, токи халқ буни билсин». Шундан сўнг у ваҳҳобийларни тутиб, зиндонга ташлашга буйруқ берди. Бир гуруҳ одамлар ваҳҳобийларни тутиб, қамадилар. Бир гуруҳи эса қочиб Диръийага кетди. Бу ернинг халқи ваҳҳобийларни воқеалардан хабардор қилиб турар, улар эса мақсадларига етиш учун кутиб турардилар.

Ҳижрий 1184 санада (1770-1771) Макка амири вафот этгач, унинг укаси Сауд бин Саид амир бўлди. Ваҳҳобийлар ҳаж қилиш учун яна рухсат сўрадилар. Макка амири ижозат бермади. Ваҳҳобийлар ҳайрон бўлдилар.

Кейин ушбу Макка ҳукмдорининг ҳукмронлик даври тугади ва унинг ўрнига укаси Аҳмад ибн Сауд ўтирди. Шундан сўнг ад-Диръийа амири Муҳаммад ибн Сауд яна ҳаж зиёратига ижозат талаб қилиш учун ваҳҳобийлардан бир гуруҳ уламони Маккага жўнатади. Макка ҳукмдори улардаги дину диёнатни билиш мақсадида, икки муқаддас шаҳар уламоларига уларни диний синов ва сўроққа тутишга буйруқ берди. Маълум бўлдики, уларнинг бари динни бузган зиндиқ экан. Ушбу мунозарадан сўнг Макка амири ваҳҳобийларнинг ҳаж қилишларига изн бермади, улар маҳрум бўлиб қайтиб кетдилар.

Бир қанча вақт ўтиб макка ҳукумат Аҳмад бин Сауд амакисининг авлодидан бўлган Масрур ибн Мусоидга қолди. Унинг ҳукмдорлик йилларида ваҳҳобийлар яна ҳаж қилишга рухсат сўрай бошладилар. Макка ҳукмдори, агар улар шиалар (рофизийлар) каби солиқ ва бож тўласалар, ижозат беражагини айтди. Уламолар унга ваҳҳобийларга мингта яхши от миқдорида бож солишни маслаҳат бердилар. Ваҳҳобийлар бу қадар нарса беришнинг уддасидан чиқмадилар.

Ҳижрий 1202 санада (1787-1788) Макка амири вафот этиб, ҳукумат унинг Ғолиб ибн Мусоид қўлига ўтди. Бу пайтлар Туркияда Султон Салим халифа эди. Макка ҳукмдори Ҳижоз ва унинг атрофида ҳукмронлик қиларди. Ваҳҳобийлар яна ҳаж учун ижозат талаб қилдилар. Макка амири яна рад этди. Шунинг билан бирга, ваҳҳобийлар устига қўшин юборди. Аммо 1205 ҳижрийдан 1220 санагача (1790-1806) давом этган бу урушда ваҳҳобийларни маҳв этиб бўлмади. Чунки улар бу пайтга келиб анча куч тўплаган эдилар. Улар ҳатто икки муқаддас шаҳарни, Яман ва араб саҳросидаги бошқа ҳудудларни фатҳ этишга муваффақ бўлдилар. Атроф-музофотдаги қабилаларни улар ўзларига итоат этдирдилар. Кексалар ёшларга асло раҳм қилмасдан ўлдирар эди. Ваҳҳобийларнинг зулмидан ҳеч ким омон қолмади. Одамларнинг пайғамбарларни васила қилишдан, Исломга хизмати сингган марҳум сиймоларнинг қабрларини зиёрат қилишдан ман қилдилар. Шом ва Миср тарафдан ҳажга келадиганларга монелик қилардилар.

Бу ҳол 1227 (1812-1813) йилгача давом этди. Бу орада Туркияда Султон Салимнинг укаси Султон Маҳмуд Ғозий (1223-1255/1808-1839) тахтга ўтирган эди. У Миср ҳукмдори Муҳаммад Али пошога қўшин тўплаб, бузғунчиларга ҳужум қилишни ва икки муқаддас шаҳардан уларни қувиб чиқаришни амр этди. Султон Муҳаммад Али лашкар тўплади ва ваҳҳобийларга зарба бериб, икки муқаддас шаҳарни улардан тозалади. Муҳаммад ибн Абд ал-Ваҳҳобни асирга олиб, халифа Султон Маҳмуд Ғозийга жўнатди. Халифа бу гумроҳни осиб ўлдирди ва икки муқаддас шаҳарни уларнинг касофатидан қутқарди.

МАКТУБ
(Бир ваҳҳобий кимсанинг маломатларига жавоб)

Бизни иймон ва ислом билан шарафлантирган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалоту вассаломга дуруду саловотларимиз бўлсин!

Ҳамду санодан сўнг эй муҳтарам тингловчилар! Бу мулоҳазаларни тингланг ва улар устида фикр юргизинг! Муаллифнинг мулоҳазаларидан билиб оласизки, одоб ва ахлоқ меъёрларини ақалли ҳидламаган, бунинг устига ўта такаббур бўлганлари ҳолда илм излайдиган кимсаларни таърифлашга қуйидаги ҳадис жуда мос тушади: «Агар ҳаё бўлмаса, нима истасанг қил, каллангга келган гапни айтавер”.

Тассуфки, сен бизнинг таржимаи ҳолимизни билмайсан, биплганингда талабчанроқ бўлардинг. Мен умрим бўйи, гўё одамлар орасида Совет давлатига қарши фитна қўзғашда айбланиб, уч марта озодликдан маҳрум қилиндим. Биринчи марта мени бир йилга қамадилар, иккинчи марта — уч йилга, учинчи марта — йигирма беш йилга, «Давлатга қарши фаолиятим» учун шунча жазо олдим! Сен эса мени жиҳодга чорлайсан. Шундоқ насиҳат қиласанки, гўё мен жоҳил бандаман. Ҳолбуки, мен йигирма йил дунё кезиб илм олдим; хўш, мени «жоҳил» деб атаётган сенда қанча илм бор? Суф сенга, сенга таълим берганга ҳам!

Сен яна жар соласанки, гўё мен Аллоҳнинг ғазабига мустаҳиқман. Ваҳоланки, ғайб илмига даъво қилиб, ўзинг Аллоҳнинг ғазабига муносиб бўлдинг, мен эмас. Сен мени гоҳ машъала тутган сўқирга ўхшатасан, гоҳ устига китоб юкланган эшакка. Инсон кофирга ҳам бундай хитоб қилмайди. Маълум бўладики, сен мени ҳатто мусулмон ҳам ҳисобламайсан. Куфр ва ислом Яратган ҳузурида (фақат Рўзи маҳшарда) аён бўлажак. Аллоҳга шукрки, мен исломнинг беш фарзини адо этдим сен эса ҳали тўла адо этмадинг.

Сен ўз мулоҳазаларингни «Бизни ҳақ йўлга бошлаган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин», деб бошлайсан. Бунинг ўрнига «Бизни ҳақ йўлдан тойдирган Тангрига ҳамдлар бўлсин», деб бошласанг маъқулроқ бўларди. Сен ўта беҳаёлигингдан менга хитоб қилиб: “Сен ўз илмингга амал қилмайсан», дединг. Шу беандишалигинг, тарбиясизлигинг билан яна ўзингни «дин фарзларини адо этяпман», деб ҳисоблайсанми? Бу ақлу донишинг билан йиғлашинг керак!

Эй мужоҳид! Билгилки, биз масжидларимиз даҳрийлар масканига айланган, ошкора намоз ўқиб бўлмайдиган замонларни кўрдик. Бундан ҳатто марҳумлар ҳам азият чекишди, чунки ҳеч ким, ҳатто имом ҳам уларга жаноза ўқий олмасди, жаноза ўқишга журъат этган имом эртасигаёқ қамоққа олиниши мумкин эди.

Эндиликда Яратган Эгам одамларнинг аҳволини ўзгартирган: ҳамма ҳадиксирамай масжидга боради, жамоат бўлиб намоз ўқийди. Бу Аллоҳнинг марҳамати эмасми? Сен эса бизнинг шу кунларга етганимиз учун «Аллоҳга шукр!» дейишимизни ҳам айбга санайсан. Сен у замонларни кўрмагансан, туғилмаган бўлсанг ҳам эҳтимол. Ва яна ва ақлсизлигингта бориб, давлатга раҳмат айтишни, бу кунлар учун шукр қилишни ширк деб биласан. Сенингча, булар Аллоҳнинг марҳамати эмасми? «Яхшилик ҳам, ёмонлик ҳам Аллохдан» эканига ишонмайсанми? Шунча балоларни бошдан кечирдимки, ҳозирги куним учун Парвардигорга ҳар қанча шукр қилсам оз.

Дукчи Эшонни жиҳод қилгани учун улуғлаганингдан мен яна ҳам кўпроқ ҳайратга тушдим. Кошки бундай жиҳод қилмаса кўп яхши бўларди! У пайтлар сен бу дунёда йўқ эдинг. Мен эсам бу жиҳоддан яхши бохабарман. Бечора Дукчи Эшонни сенга ўхшаш жоҳил муридлари гангитганлар, «Бош кўтарайлик! Қўшинимиз адади 70 минг кишига етди. Бир ҳамла билан Андижонни фатҳ эта оламиз!» деб саннайверганлар. Ҳолбуки, уларнинг қўлларида таёқ, болта ва тешадан ўзга қурол йўқ эди. Тун ярмида улар Мингтепа қишлоғидан чиқиб, Андижондаги рус аскарларининг казармаларига ҳужум қилишди. Соқчиларни ўлдириб, дарвозани очишди ва икки юз чоғли рус аскари ухлаб ётган казармага бостириб киришди. Улар дарҳол уйғониб, оёққа турдилар ва осмонга қараб ўқ уза бошладилар. Ўша етмиш минг нафар мужоҳид саросимага тушиб, «қоч-қоч» деб ўнггу сўлига қарамай қочишди. Бу мужоҳидлар боёқиш Дукчи Эшонни балога қолдириб, пардай тўзғиди. Эшон атрофига боқиб, қарасаки, етти халифасидан бўлак ҳеч зоғ қолмабди. У ҳам қочиш фурсати етганини англади ва Қошғар томонга қочди.

Хўш, бу жиҳоднинг оқибати нима бўлди? Оқ подшодан «Мингтепа аҳли қатлиом қилинсин!», деган фармон келди; ўрис аскарлари Андижондан чиқиб, тепаликдан Мингтепа аҳолисини, жумладан аёллар ва болаларни ҳам отиб ўлдира бошладилар. Минглаб одамлар қирилди, бутун қишлоққа ўт қўйилди.

Андижон уламоси қолган аҳолини афв этишини сўраб оқ подшога мактуб ёзди. Масковдан неча кун деганда ниҳоят афвнома етиб келди, шундан сўнг Мингтепа номини Марҳамат деб ўзгартирдилар. Ўйланг-чи, Аллоҳ шундай жиҳод қилишни буюрганми? Йўқ, буюрмаган! Чунки бу кўр-кўрона ўз жонига қасд қилиш билан баробар. Қуръондаги мазкур оят устида фикр юритинг: (Эй мўминлар), улар учун қўлингиздан келганича куч-қувват ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингизки, бу билан сизлар Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа ўзингиз билмайдиган (аммо) Аллоҳ биладиган бошқа бировларни ҳам қурқувга соласизлар. Аллоҳ йўлида ниманики сарф қилсангиз, сизларга тўлиқ, комил қилиб қайтарилур. Сизларга зулм қилинмас. («Анфол» сураси, 60-оят).

Сизлар кўр-кўрона жиҳодга, болта кўтариб жанг қилишга даъват этасиз. Ўзининг ва бегуноҳ қанча одамларнинг ҳалокатига сабаб бўлган Дукчи Эшонга ўхшаманг! Зеро, Аллоҳнинг шундай амри бор: «Аллоҳнинг йўлида нафақа қилинг. Ўзингизни (ўзингиз) халокатга ташламанг. Эҳсон-яхшилик қилинг. Албатта, Аллоҳ яхшилик қилувчиларни севади. («Бақара» сураси, 195-оят) Шундай экан, аввал душманга қарши қуролингни ҳозирлаб қўй!

Дин йўлида жиҳод неча қисмдан иборат эканини биласанми? Агар унинг бир қисми — кофирларга қарши жанг майдонида жиҳод қилиш бўлса, иккинчиси — нафси амморани ёмон хулқлардан ва поклашдир. Жаноби Расулуллоҳ ушбу иккинчи қисмни «Жиҳоди акбар» (Буюк жиҳод) деб атаган эдилар. Аллоҳга ҳамд бўлсинки, мен «Тил билан жиҳод» ҳам қилдим ва бунинг учун неча бор озодликдан маҳрум этилдим. Мен одамларга дин илмини ўргатдим, улардан қанчасини жаҳолатдан халос қилдим, ёмон хулқларини ўзгартирдим.

Ўйлашимча, сен менинг суҳбатларимда бўлмагансан ва нафсинг ёмон одатларга одатланиб қолган. Афсус, сен билан юзма-юз кўришиб, мунозара қилмаганмиз. Мен сенга жуда ишончли жавоблар берган бўлардим. Нимадан қўрқасан? Сен деворнинг нариги тарафида ҳураётган итга ўхшайсан. Кўзларингни юмгин-да, ўзинг ҳақингда (зарарли одатларинг хусусида) фикр қил. Ўйлайманки, менга чаплаётган ёмон хулқларнинг барини ўзингда кўрасан! Қани, бўл! Агар эр йигит бўлсанг, кўчага чиқиб, одамларни бундай маъносиз ғазотга бошла! Асло бундай «жасорат» сендан содир бўлмайди.

Юқорпида айтганимдек, сен деворнинг нариги тарафидан шовқин соласан. Нодонлигингдан ҳайратга тушаман, зеро сен мантиқсиз нутқларингни, худди Қуръон ўқиётгандай, «Аллоҳ номи билан…», «Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки…» деб бошлайсан. Сен мени давлатга содиқликда ва у билан дўстона муносабатларда айбламокдасан. Сизларнинг фитна ва фасодларингиз туфайли ҳалиги мажлисда иштирок этганимда, сен мени ўз фирқангни бошлиғи ситфатида кўрсатма бердинг. Мен уларга «Ваҳҳобий» эмаслигимни ( ҳанафий мазҳабига мансублигимни) далиллаб бердим.

Модомики, давлатни мақтаган эканман, тўғри қилганман! Зеро, давлат, юқорида эслатганимдек, бир пайтлар биздан тортиб олиниб, кофирлар масканига айлантирилган масжидларни қайтадан очди. Жаноби Расулуллоҳ «Мен одил ҳукмдор даврида туғилганман», деб фахланиб гапирардилар. Ғайридин шаънига мақтов айтиш, агар у адолатли бўлса, жоиздир. Хусусан, Шайх Саъдий шундай ёзади:

Гар соҳиби — Нўширвон бўлса,
Бундай даврга шарафлар бўлсин!

Яъни: агар Аллоҳнинг Пайғамбари Нўширавони Одил даври билан ифтихор килган экан, мен ҳам бу давр билан фахрланишим керак.

Энди мен ҳақвимда айтганларинг ва ёзганларинг тўғрисида атрофлича мулоҳаза қил! Сен шундай ёзгансан: «Қуръонни бошидан адоғигача шунчаки ёдлаб, унга чин маънода эътиқод қилмайсан!» Бундай ёзишингга сабаб шуки, сен Қуръондағи ҳалол ва ҳаром ҳамда наҳи мункарни (буйруқлар ва тақиқларни) билмайсан. «Аллоҳдан нафсимиз шарридан ва амалларимиз ёмонлгидан паноҳ тилаймиз».

Сен мени «иймонсиз», дединг. Аммо шуни билки:
Мендай одамни кофирга чиқариш осон эмас,
Менинг иймонидек собит иймон йўқдир!

Расулуллоҳдан ривоят қилинган ушбу ҳадисни эшитганмисан: «мўъмин кишини кофирга чиқарадиган кимсанинг ўзи кофир бўлиб қолади». Мазкур ҳадисга мувофиқ сен ўзинг кофир бўлдинг.

Сен афғон мужоҳидларини «улар ҳақиқий жиҳод қилмоқдалар», деб мақтайсан. Бироқ уларнинг жиҳоди — мусулмонлар масжидларининг бузилиши, намоз ўқийдиганларнинг ўлдирилиши, одамлар молларининг ғорат қилиниши, аёллар ва болаларнинг қатл қилиниши, ғайридинлардан пул ундириш ва биродарларини ўлдиришдан иборатдир. Наҳотки шу муқаддас жиҳод бўлса? Асло унда эмас! Бу муқаддас қадамжоларни вайрон этиш ва муқаддас буюмларни йўқ қилишдан бошқа нарса эмас. Чунончи, Қандаҳорда Расулуллоҳнинг (соллАллоҳу алайҳи васаллам) эски аболари яъни махсус уст кийимлари сақланарди — уни ёқиб юборишди улар! Наҳот шу муқаддас жиҳод? Ҳошо ва калло — Аллоҳ асрасин, йўқ-йўқ! Агар улар мусулмонлар бўлсалар, бу дунёда намуна бўлгулик ҳеч вақо йўқ экан! Нега улар Нажибуллоҳнинг тинчлик сулҳини қабул қилишмайди? Ахир Қуръонда айтилган-ку: «(Эй Муҳаммад алайҳиссалом), агар улар сулҳга — тинчликка мойил бўлсалар, сен ҳам мойил бўл. Ва Аллоҳга таваккул қил! Албатта Унинг Ўзи Эшитгувчи, Билгувчидир.

(«Анфол» сураси, 61- оят) Ушбу оятда Пайғамбаримизга ўгит қилинмоқдаки, агар кофирлар сулҳ тузишга рағбат кўрсатсалар, сиз ҳам рағбат билдиринг, деб. Агар ҳатто сиз ҳам Афғонистон аҳлини кофирлар деб эътироф этсангиз, юқорида эслатилган қарор ўзгармасдир! Зеро, Қуръонда шундай дейилади: «Сизга уруш қилаётганларга қарши Аллоҳнинг йўлида уруш қилинг. Ва тажовузкор, ҳаддан ошувчи бўлманг. Албатта, Аллоҳ тажовузкор бўлганларни хуш кўрмас» («Бақара» сураси,189 — оят).

Эй, насиҳатгўй! Менга насиҳат қилар экансан, баъзан «Бу ишларингдан тавба қил, охир пушаймон бўласан» ёки «хатоларингни эътироф қил», дейсан, гоҳида «кўп фисқу фасод қилма» деб хитоб қиласан. Гоҳида қиёматда азобга мубтало бўлишимдан хабар бериб, Парвардигорнинг ишига аралашасан.

Энди Сен айт-чи, ўзинг гуноҳлардан мутлақо пок ва маъсуммисан? Илоҳий ваҳий келгандек гўёки сен ўзингни пайғамбар деб биласан. Рўзи маҳшарда одамларнинг иши қандай якун топиши сенга аён бўлдими? Бу даъватларингга ўзинг амал қилганингда яхшироқ бўлур эди. Сен, ғайб илмини даъво қилганинг ҳолда, ўзингни мусулмон ҳисоблайсанми? Ахир Қодири Мухторнинг (Қуръонда) амри бор: «Айт (Эй Муҳаммад алайҳиссалом): «Осмонлару ерда Аллохдан бошқа бирон кимса ғайбни билмас. Улар қачон қайта тирилишларини ҳам сезмаслар. («Намл» сураси,65-оят). Сен бўлсанг доим мени Аллоҳнинг азоби билан қўрқитасан. Ҳазир бўл; Аллоҳнинг азоби кимга етади — сенгами ёки менга? Қуръонда айтилганку: «…Аллоҳ ўз амрини сизларга, келтиргунча кутиб туринг…» («Тавба» сураси, 24- оят)), деб.

Бошда мен кофирлардан кўп ситам чекдим, бироқ, таассуфки, сен буни билмайсан. Билганингда эди, мени аяган, менга бу қадар бўҳтон қилмаган ва мендан нафратланмаган бўлардинг. Зотан Аллоҳ шундай амр этади: «Эй мўминлар, кўп гумонлардан четланинглар, чунки, баъзи гумонлар гунохдир…» («Ҳужурот» сураси, 12-оят). Жаноби Пайғамбаримиз эса «Мўъминлар ҳақида яхши гумонда бўлинг», деб буюрганлар. Бу ҳадисга амал қилганингда ва менинг сўзларимни тўғри тушунганингда, яхшироқ бўларди.

Сени қилмишларинг тушида иблисни кўрган одам воқеасини эслатади. Иблис ҳалиги кишига жуда гўзал кўринибди. У дебдики: «Сен шу қадар гўзал махлукот экансанку. Одамлар, бундан бехабар ҳолда сени ҳаммомлар деворларида жирканч ва қўрқинчли ҳолда тасвирлашади». Иблис жавоб берибди: «Бу менинг тасвирим эмас. Лекин Менинг сувратим душман қўлидаги қалам билан чизилишини сен билмайсанми?!
Дастлаб мен сенга жавоб ёзишни хоҳламагандим, ахир айтилган-ку «Аҳмоқларга сукут билан жавоб беринг», деб. Аммо кейин сукутим «аломати ризо» бўлиб қолмасин, деб ўйладим. Эндиги гапларим мухтасар бўлади ва хотима ўрнида сенга шундай дейман. Сен мени «Қуръоннинг бир неча оятларига иймон келтирмагансан», деб айблайсан. Худди шу сўзларинг билан сен диндан чиқасан. Мен сен ҳақингда тавфиқ тилаб дуо қилмайман. Сен мени «Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлгур», деб дуойи бад қилганинг каби мен ҳам сени «Шу дунёда Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлгин, одамлар кўрсин», деб дуойи бад қиламан. Ва Аллоҳ саййидул мурсалин — пайғамбаримизнинг ҳурматидан дуомизни ва орзуларимизни ижобат қилади, деб умид қиламиз.Омин…»
Сўзимни Абдулқодир Бедилнинг ушбу байти билан якунлайман:

Амалинг мукофотидан ғофил бўлиб яшама,
Қўлинг билан қилган ишинг ўз бошингга етар…

Мен Худодан нима тилаган бўлсам ноумид қилмади. Унга муяссар қилди. Аввало Худо Қуръонни тўлиқ ёд олишга муяссар қилди. Кейин илм истадим уни берди. Кейин ҳаж қилишни орзу қилдим унга ҳам муяссар қилди. Энди узоқ умр кўриб яшаяпман. Буни мен истаган эмасдим, бу ҳақда отам дуо қилган эдилар. Мен Раҳматулло Алломадан бошқани дуойи бад қилмадим. Чунки у ҳам сизлар каби адабсизлик қилиб ҳаддан ошган эди. Жувонмарг бўлди . Сизлар ҳақингизда ҳам дуойбадим ижобат бўлишини умид қиламан. Албатта, Аллоҳ интиқом олувчи Ғолибдир. Ва тавфиқ Аллоҳдандир.

Ушбу мақола Б.М. Бобожонов, А.К. Мўминов ва А. Фон Кюгельгенларнинг “Диспуты мусульманских религиозных авторитетов в Центральной Азии в ХХ веке. Алматы «Дайк-Пресс» 2007. китобидан таржима қилинди

Сайфиддин САЙФУЛЛОҲ таржимаси

Қўшимча мутолаа учун тавсия

ОЛИМНИНГ ЎЛИМИ ОЛАМНИНГ ЎЛИМИ
Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари
ОТА ҲУРМАТИ

ИЗЛАШ

РУКНЛАР

  • Хабар
  • Мақола
  • Мутолаа
    • Тавсиялар
    • Биласизми?
    • Хутба
  • Жумуъа мавъизалари
  • Илм
    • Қуръон
    • Китоб
    • Юртимиз уламолари
  • Адабиёт
    • Ўзбек зиёлилари
    • Ватан
    • Қасида
    • Шеър

Янги мақолалар

  • Табаррук

  • ЯНГИ ҲИЖРИЙ ЙИЛ МУБОРАК БЎЛСИН!

  • Муборак Қурбон ҳайити — 2026

  • Ўзбекистон халқига Қурбон ҳайити табриги 

  • Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

БЎЛИМЛАР

  • Бош саҳифа
  • ИСЛОМ ДИНИ
  • ИЛОВАЛАР

МУТОАЛАА

  • Хабарлар
  • Мақолалар
  • Тавсиялар
  • ИМОМЛАР ИЖОДИДАН

АЛОҚА

  • Қўқон шахар, Янги хаёт 49
  • Fax: 5416052
  • maktub@xutba.uz

ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАР

  • Telegram
  • YouTube
  • Instagram
  • Facebook
  • Messenger
  • X (Twitter)
XUTBA.UZ

© 2017-2026 Xutba.uz | Барча хуқуқлар химояланган.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1264

Юқори