Bizing shaydo ko’ngul bechora bo’lmish, Malomat dashtida ovora bo’lmish. Anga baskim, yog’ar tosh ustida tosh, Tanida yora uzra yora bo’lmish. Urarda dam-badam xorog’a boshin, So’ngaklar anda pora-pora bo’lmish. Balo tog’i aro yotqanda bemor Xazu sinjobi xoru xora bo’lmish. Qaro qildi nechukkim ro’zg’orim, Oning ham xonumoni qora bo’lmish. Qadah xurshidi qonikim, g’amidin Sirishkim kavkabi sayyora bo’lmish. Navoiy, choradin ko’p dema so’zkim, G’amingg’a chorasizlik chora bo’lmish.
Ushbu Navoiyning g’azali «Bizing shaydo ko’ngul bechora bo’lmish» juda kuchli va manaviy ma’no bilan to’ldirilgan bir asardir. Bu g’azalda Navoiy, shaydo ko’ngulli erkakning yolg’on bilan o’ralishi va uning hayotdagi kuchli o’zgartirishlarga e’tibor qaratadi.
G’azalning birinchi qatori «Bizing shaydo ko’ngul bechora bo’lmish» deb boshlanadi va uning asosiy ma’no tasnifi shaydo ko’ngul bilan shakllangan bechorlikdir. Navoiy, o’zining yaxshi ko’rgan kishi tomonidan o’zining qalbida to’g’ri turib qolmaganini anglatadi. Bu shaydo ko’ngulning o’z-o’zidan o’xshagan, g’azalni o’zining hayotida bo’lgan o’zgarishlarga bog’lashga yordam beradigan odamlar uchun burchatganini ifodalaydi.
G’azalning davomi shaydo ko’ngulning harakati va uni muhitida yuz bergan o’zgarishlarni tasvirlaydi. Uning erkakning bechor bo’lishi, birinchi qatorda tosh ustida tosh bo’lishi, yori yuzida uzra uzra yotishi, pora-pora bo’lishi kabi qayg’ular uning hayotidagi o’zgarishlarni namoyon qiladi.
Navoiyning o’zgina bir uslubi va poetik xususiyatlari g’azalda aniq ko’rsatilgan. Misrlarning o’zaro hamjihatlik, ritmik o’zgarishi va qo’shilishning tarkibiy qo’llanishi g’azalning uslubiy jihatlarini namoyon qiladi. Uning so’zlarida yorug’lik, xorlik, xayol va mavjudlikning qiyofasiga o’tkaziladi.
G’azalning oxirida Navoiy o’zining xususiy uslubi va dastanini o’z-o’ziga xos xususiyatlari bilan ma’lum etadi. Uning so’zlari orqali g’azalni o’qiganlar bilan suhbatlashish, ularga murojaat qilish, umuman olganda, yorug’lik va xo’jumlikka qarshi chorasizlikni bildiradi.
Navoiyning g’azalidan ko’proq foyda olish uchun, uning asosiy ma’noni tahlil qilish, so’zlarda o’tkazilgan rang va muhim tasvirlarni qutilik bilan qabul qilish, shuningdek, uning erkakning bechor bo’lishi va o’zining hayotidagi o’zgarishlarga taassurot qilish lozim.





