XUTBA.UZ

XUTBA.UZ

WWW.XUTBA.UZ



Ўзбекистон Мусулмонлари идораси Фарғона вилояти Қўқон шахар Шайхул-Ислом жомеъ масжидининг расмий веб сахифаси

Манзил: Қўқон шахар, Янги хаёт 49

Open in Google Maps
  • БОШ САҲИФА
  • ИСЛОМ
    • ИЙМОН
    • НАМОЗ
      • ПОКЛИКТАҲОРАТ
      • АЗОН
      • НАМОЗ ЎҚИШ ТАРТИБИ
      • ФОТИҲА СУРАСИ ВА ЗАМ СУРАЛАР
      • ДУО ВА ЗИКР
    • РЎЗА
      • ФАРЗ
      • НАФЛ
    • ЗАКОТ
    • ҲАЖ
  • ҚУРЪОН
    • ТАФСИР
    • ТАЖВИД
    • ҚИРОАТ
  • СИЙРАТ
    • СИЙРАТ САЛНОМАСИ
  • МУТОЛАА
    • ЖУМУЪА МАВЪИЗАЛАРИ
    • МАҚОЛАЛАР
    • КИТОБЛАР
      • КУТУБХОНА
      • ОБУНА
      • Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мўжизалари
    • ЖУРНАЛЛАР
      • ОМИНА
      • ҲИЛОЛ
    • ИЛОВАЛАР
      • iOS-iPhone
      • Android
      • MacOS
      • Windows OS
  • МЕДИА
    • КЎРСАТУВЛАРДарслик
      • БИТИКЛАР МУТОАЛАСИ
      • КУРЪОНИ КАРИМНИ УРГАНАМИЗ
      • ОЛТИН СИЛСИЛА
      • СУРАГАН ЭДИНГИЗ
    • ЎЗБЕКИСТОН ҚУРЪОН МУСОБАҚАСИ
      • 2018
  • ТАСВИР
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2021
      • Шайх Ул-Ислом жомеъ масжидида Рамазон шукухи
    • 2019 — ЎҚУВ СЕМИНАРИДАН ФОТО ЛАВҲАЛАР
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2019
      • Шайх Ул-Ислом жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Саидаҳмадхон хожи жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Дегрезлик жомеъ масжидида Рамазон шукухи
      • Зайнул-Обидин жомеъ масжидида ХАТМОНА
      • Шайхон жомеъ масжидида ХАТМОНА
    • МУБОРАК РАМАЗОН — 2018
      • «Шайхул-Ислом» масжидида Рамазон шукухи
      • «Дегрезлик» масжидида Тарових намози
      • «Хадя хожи» масжидида Рамазон шукухи
      • «Саодат» масжидида Рамазон шукухи
      • «Шайхул-Ислом» масжидида (Хатмона)
      • «Дегрезлик» масжидида (Хатмона)
    • ДЕГРЕЗЛИК МАСЖИДИДА ЎЗБЕКИСТОН ҚУРЪОН МУСОБАҚАСИ — 2018
  • МАСЖИДЛАР
    • «ЗИНБАРДОРИЙ» МАДРАСАСИ
    • МАДРАСАИ МИР ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
    • ҲАЗРАТИ АББОС ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
    • ШАЙХУЛ-ИСЛОМ ЖОМЕЪ МАСЖИДИ
  • БОШ САҲИФА
  • Ўзбек зиёлилари
  • Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

XUTBA.UZ / 22 05 2026 - 1:16 / - Ўзбек зиёлилари, Эҳтиром, Юртимиз уламолари

ҲАЁТ ЙЎЛИ

Шайх Муҳаммаджон мулло Рустам ўғли (Мавлавий ҳожи Ҳиндистоний) 1310 ҳижрий — 1892 милодий йилда Қўқон музофотига қарашли Хожа Муҳаммад Валий қабристонига яқин Чорбоғ қишлоғида туғилган. Унинг ота-оналари ҳам илмли, маърифатли кишилар бўлиб, фарзандларининг ёшликданоқ илм олишига жиддий эътибор беришган.
Ўн тўрт ёшда саводхон ва ҳофизи Қуръон бўлиб етишган Муҳаммаджоннинг қобилияти ва илмга иштиёқи баланд бўлган. Шу боис у Қўқон ва Бухоро мадрасаларида, сўнгра Балх ва Мозори Шарифда устозлардан сабоқ олади. Сўнгра улуғ устозларидан бири бўлган Қози Мирмуҳаммад домланинг тавсиялари билан илмини давом эттириш учун Ҳиндистонга сафар қилади. Бу мамлакатнинг Ажмир шаҳридаги «Усмония» мадрасасида яна саккиз йил ўқиб, хатми кутуб қилади.

Илм талабида, изланишда бўлиб, ўн беш йил ота-оналари билан кўришолмайдилар. Ҳиндистонда ўқиб юрган кезлари иттифоқо поездда ҳаж сафарига йўл олган оталари билан учрашиб қоладилар ва ҳаж зиёратида у кишига ҳамроҳлик қиладилар. Ота-бола биргаликда бу улуғ ибодатни тўкис адо этганларида, тақдир экан, оталари Ҳижозда вафот этади. Падари бузрукворидан ажраб колган Муҳаммаджон Ҳиндистонга қайтади ва яна бир йил илм ўқиб, мадрасани тамомлайди. Сўнгра отасининг васиятига биноан волидасини зиёрат қилиш учун она юрти Қўконга қараб равона бўлади. Не-не машакқатлар билан Қўқондаги ҳовлисига келса, оналари ҳам дунёдан ўтган экан. Кейинчалик бу вокеани эслаб: «Ман волидамдан ўн етти ёшда жудо бўлғон эканман. Шундан кейин ман кўролмадим, ман келғонимга пушаймон едим. Дилимда волидамға хизмат қилолмағонлигимнинг ҳасрати то Қиёмат қолди. Бу жойда гўё мусофирга ўхшаб қолдим», — деб афсус-надомат чекади.

Ҳиндистонда ўқиб келганлиги ва забардаст олим бўлгани учун домлани «Ҳожи Ҳиндистоний», «Мавлавий Ҳиндистоний», «Ҳожи домулло», «Ҳазрати Мавлавий» номлари билан ҳурматлашади. Қўқонда туғилганликлари учун у кишига Қўқондий нисбаси ҳам берилган. Унинг юртига қайтиб келгандан кейинги ҳаёти мураккаб бир вазиятда ўтади. Домла ўттиз беш ёшларга кириб қолган милодий 1929 йил бўлиб, мамлакатда очарчилик бошланган, диндорларга зуғум ўтказилаётган бир давр эди. У киши шундай бир шароитда 1928 йилдан 1946 йилга кадар Ўзбекистон ҳудудида, ундан кейин эса умрининг охири 1989 йилга қадар Душанбе шаҳрида истиқомат килган.

1929 йилда икки болали бир бева аёлга уйланган. Ундан кейин ташвишли кунлари бошланади. 1942 йили урушға кетгунига қадар «руҳоний мулло», «хорижий давлатларда ўкиган» каби айбловлар билан икки марта қамалиб чиқади. Жон сақлаш ва фитналардан йироқ бўлиш мақсадида аҳли аёллари билан тез-тез бошқа жойларга кўчиб туради. 1942 йили урушда қатнашиб, жароҳатлангач, меҳнат лагерига хизматга юборилади. 1946 йилда урушдан ногирон бўлиб Қўконга қайтиб келади. Қама-камалар ва уруш сабабли Қозоғистон, Белорусия ва Россиянинг бир неча шаҳарларида бўлади.

Урушдан кейин динга бир оз эркинлик берилиб, масжидлар очилгандек эди. Ўша пайтлар Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идораси Тошкентда жойлашган бўлиб, бутун минтақада диний ишлар шу ердан бошқарилар эди. Муҳаммаджон домла 1946 йили шу идоранинг муфтийси Эшон Бобохоновга иш сўраб мурожаат этганида у кишини хизмат қилиш учун Тожикистонга юборишади. Домланинг яшашга уй-жойи бўлмагани учун Тожикистон қозиси у кишини Мавлоно Чархий мазоротига мутаваллий вазифасига жўнатади. Тожикистондаги ҳаёти шу тариқа бошлангач, домлани 1949 йили Хожа Яъқуб масжидига имомликка ўтказишади. Лекин бу ерда ҳам йигирма беш йилга қамашади. Аллоҳнинг иродаси экан, Москвага арз этиб, тўрт йилу уч ойда озодликка чиқадилар.

1954-1955 йилларда Тожикистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтининг қўлёзмалар бўлимида ишлаб, араб тилидаги китобларни форс тилига ўгириш билан машғул бўлади. Айнан ана шу йиллардан кейин домланинг ҳаётида бир оз эркинлик бошланади. У зот умрининг охирига қадар юзлаб ўзбек, тожик, қирғиз ва бошқа миллат вакилларига диний илмларнинг деярли барча соҳаларидан, мантиқ, адабиёт ва шеършунослик илмларидан сабоқ берган. Ўзбекистон, Тожикистон, Қирғизистон ва бошқа республикалардан олимлар ва шоирлар у кишининг зиёратига бориб, суҳбатларидан баҳраманд бўлишган. Домла тўқсон етти ёшга кириб ҳам шогирдларига дарс беришни, илм-ижод билан шуғулланишни канда қилмаган. У киши илмдаги ҳар бир масалага жиддий ёндашган: «Мен бирор киши саволига жавоб берган бўлсам, ёки бирор ривоятни айтган бўлсам, Парвардигор олдида масъулиятни тўла ҳис этган ҳолда айтганман», — деб таъкидлар экан домла.

Яна бир муҳим масала — домла мусулмонларнинг ҳар хил оқимларга, тафриқа бўлинишларига кескин қаршилик қилган. Юртимизда аҳли суннат вал-жамоат ақидаси, Имом Аъзам мазҳаби, Нақшбандия тариқати пойдор бўлиши учун бор илми ва куч-қувватини сарфлаган. Бугунги кунда у кишининг шогирдлари ҳам устоз изидан бориб, диний барқарорлик ва осойишталикни таъминлашга хизмат қилмоқдалар.

Шогирдларидан бошқа оқимларга кириб кетганларни аёвсиз танқид қилган ҳатто «оқ» қилганлари ҳам бўлган. “Мен Раҳматулло Алломадан бошқани дуойи бад қилмадим. Чунки у ҳам сизлар каби адабсизлик қилиб ҳаддан ошган эди. Жувонмарг бўлди”, дейдилар бир мунозара мактубларида. Шогирдаларидан анчагина илмга эга бўлган ва ваҳҳобийлик йўлини тутган Абдували Қори деган киши хақида ҳам оғир гаплар айтгани, ҳатто ундан “воз кечган”и ҳақидаги суҳбат махсус дискда ёзиб олинган. Домланинг қолган шогирдлари эса бугунги кунда ваҳхобийлик ва бошқа оқимларга қарши курашиб, аҳли суннат ва жамоат эътиқодини ҳимоя қилиб келмоқдалар. Бунга Ўзбекистон ва бошқа республикаларда бош имом бўлиб келаётган ўнлаб фаол шогирдларини мисол қилиб келтириш мумкин. Ҳиндистонийнинг «ваҳхобийлар» билан қилган мунозараларидан, магнитафон тасмаси ва дискдаги маърузаларидан маълум бўладики, Домла совет даврида, аниқроғи 1970-1990 йилларда шаклланиб келаётган «ваҳхобийлар» тоифасига қарши курашган, уларнинг йўли нотўғри эканини илмий исботлаб берган ва юртимизда тинчлик, осойишталик учун жонини фидо қилган. Домланинг ваҳҳобийлар билан килган мунозарасига гувоҳ бўлганларнинг бир қисми ҳали тирик. Мана шу гувоҳлар ва домланинг шогирдлари билан суҳбат қилиш ҳамда у кишининг магнит тасмасида ёзиб олинган маърузаларини эшитиш орқали Домла фаолиятига тўғри баҳо бериш мумкин. Чунки, қўшни республика ва баъзи хорижлик олимларнинг мақолаларида домла ҳақида тахминий ва чалкаш маълумотлар кўзга ташланади.

Баъзилар домланинг шогирдлари ичида ваҳҳобийлик йўлини танлаб кетганлари бўлгани учун асоссиз у кишини маломат қиладилар. Аслида бундай танқид тўғри эмас. Домла ҳеч қачон уларни «ваҳҳобий бўл», деган эмас. Аксинча, уларни маломат қилиб, улардан воз кечгани айни ҳақиқатку?! Марҳамат, бу ҳақда у кишининг магнит тасмасига ёзилган маърузаларини эшитиб кўринг, шунда ўзингиз ҳам тегишли хулса чиқарасиз. Қолаверса, тарихга назар ташланг.

Маълумки, Ҳазрат пайғамбар алайҳиссалом даврида ҳам у кишига байъат қилиб, иймон келтириб айниб кетган кишилар кўп бўлган. Улар орасида пайғамбар алайҳиссалом ёнида ва хонадонида юрганлар ҳам бўлган. Ҳатто ваҳий котиби бўлган бир одамнинг диндан чиқиб кетгани маълум. Улуғ дин пешволари, мазҳаб имомлари ва таниқли уламоларнинг ҳам шогирдлари ичида айниб, чизиғдан чиқиб кетганларига кўплаб мисоллар келтириш мумкин. Инсон мураккаб хилқат. Уларни бир қолипда ушлаб туришнинг иложи йўқ. Зеро ҳар бир инсоннинг бошқасига асло ўхшамаган ўзига хос фитрати, феъл ва атвори бўлади. Баъзан ўз фарзандингизни бошқаролмай қоласиз. Ваҳоланки, домла юзлаб шогирдларини ҳанафий мазҳаб ва мотуридия эътиқодида тарбият қилиб етиштирганлар.

Бугунги кунда ислом ниқоби остидаги ноўрин «жиҳод»лардан ташвиш чекяпмиз. Чунки, «жиҳод» деган тушунчани нотўғри талқин қилганлар бор. Аммо эътибор берсак, Ҳиндистоний Домла ўша пайтлардаёқ дунёдаги маъносиз жиҳодларни, жумладан, Афғонистондаги урушни ҳам қаттиқ танқид қилган. У зот бу борада бир ваҳҳобий билан қилган мунозарасида шундай дейди: «Сен афғон мужоҳидларини «улар ҳақиқий жиҳод қилмоқдалар», деб мақтайсан. Бирок уларнинг жиҳоди — мусулмонлар масжидларининг бузилиши, намоз ўқийдиганларнинг ўлдирилиши, одамлар молларининг ғорат қилиниши, аёллар ва болаларнинг қатл қилиниши, ғайридинлардан пул ундириш ва биродарларини ўлдиришдан иборатдир. Наҳотки шу муқаддас жиҳод бўлса? Асло унда эмас! Бу муқаддас қадамжоларни вайрон этиш ва муқаддас буюмларни йўқ қилишдан бошқа нарса эмас. Чунончи, Қандаҳорда Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи васаллам) эски аболари, яъни махсус уст кийимлари сақланарди — уни ёқиб юборишди улар! Наҳот шу муқаддас жиҳод? Ҳошо ва калло — Аллоҳ асрасин, йўқ-йўқ! Агар улар мусулмонлар бўлсалар, бу дунёда намуна бўлгулик ҳеч вақо йўқ экан!

Домла Имоми Аъзам мазҳаби ва нақшбандия тариқатига мансуб талаба сифатида Хориж мадрасаларида ўқиб юрган кезлари замонасининг улуғ қутбларидан Мулло Фақир деган нақшбандий шайхига мурид бўлиб, у зотдан олган зикр вазифаларини адо этиб юрган. Кейинчалик домла ўз хотираларида устозини эҳтиром билан тилга олиб, ажиб ҳолатлари ва каромотлари ҳақида ҳикоя қилиб берган . У зотдан сўнг домла Душанбеда яшаган кезлари Ўрта Осиёда машҳур ва маълум бўлган улуғ валий, нақшбандий шайхи Абдурраҳмонжон Эшон алайҳирраҳма ҳазратларига қўл беради яъни тариқатда шогирдлари бўлади. қилади. Бу икки улуғ зот, яъни пир ва мурид ўртасида ғоят самимий муносабат, Аллоҳ ризолиги учун меҳр-муҳаббат ва садоқат ришталари боғланади.

Домланинг душанбелик шогирдларидан ҳожи Исмоил Пирмуҳаммадзода устози ҳақидаги хотираларида шундай дейди: «…Саҳар чоғи эди. Умрнинг сўнгги соатлари яқинлашарди. Бизни бир умрга тарк этишдан икки кун олдин устоз дедилар:
— Шу оқшом Мавлоно Яъқуби Чархийни туш кўрибман. Мавлоно тахти равон устида юриб, олдимга келиб дедилар: «Эй Мавлавийи Қўқандий, тахт устига чиқ, бирга гулистонга сайрга чиқамиз…». Бир лаҳза хомушликдан сўнг устоз дедилар:
— Азизларим! Хаёлимда у дунё сари сафар қилаётгандайман. Агар қўлларингдан келса, мани шу бузургворнинг ёнларига дафн қилинглар ва қабрим бошига мана бу рубоийни ёзиб қўйинглар!

Бародарон, Худоро, ба хокам гузар кунед,
Ба ҳоли табоҳи ман ба раҳмат назар кунед!
Нашъунамои зиндаги охир надомат аст,
Ёде аз Худо кунеду зи ғафлат ҳазар кунед.

Мазмуни:

Биродарлар, Худоучун қабримни зиёрат этинг,
Менинг ночор ҳолимга раҳмат ила назар қилинг.
Яшнаган ҳаётнинг охири надоматдир,
Худони доим эслангу гафлатдан ҳазар қилинг.

Устознинг айтганларича бўлди…» .

Вафотларидан сал олдин, яъни, «1989 йил охирлари — ноябрда аллома инсон — Ҳожи Муҳаммаджон Қўқондий (Ҳиндистоний) ҳазратларининг юз ёшга яқинлашаётганлари муносабати билан бутун Марказий Осиёда тантанали нишонлаш учун ҳар тарафлама тайёргарлик ишлари давом этарди. Афсуски, анжуманга саноқли кунлар қолганда ҳазрат оламдан кўз юмдилар. Айтишларига қараганда, у киши билан видолашувга икки юз минг нафардан зиёд кишилар келишган. Устоз аллома Душанбе яқинидаги Мавлоно Яъқуби Чархий мозорига дафн этилдилар».

Ҳиндистоний домланинг ҳаёт ва ижоди билан бугунги кунда бир қанча хорижлик олимлар қизиқишмоқда ва тадқиқотлар олиб боришмоқда. Интернет сайтларида ҳам инглиз, немис, тожик рус ва бошқа тилларида кўплаб мақолалар эълон қилинмоқда. Жумладан: 2002 йилда WWW.сепtrasia.ru сайтида журналист Неонилла Ямполскаянинг Петербург архивида сақланаётган Марказий Осиёга доир диний-илмий қўлёзмалар ҳақида петербурглик шарқшунос, РАН шарқшунослик институтининг Санк-Петерпургдаги филиали директори, тарих фанлари доктори Ефим Резван билан суҳбат эълон қилинган. Суҳбат чогида Мавлавий Ҳиндистонийнинг диний-маърифий, маданий мероси хақида ҳам сўз борган. Шарқшунос олим У кишининг ҳаёт йўли ва ижодий фаолиятига объектив баҳо бераркан, Ҳиндистоний ҳозирги кунда муқаддас динимиз ақидалари ва Куръон оятларини нотўғри талқин қилиб кенг жамоатчилик фикрини чалғитаётган ваҳҳобийлик оқими ҳаракатларини илк бор аниқлаган ва уларга қарши курашга биринчилардан бўлиб бел боғлаганлигини эътироф этган. Қуйида ушбу мақоланинг айнаи Ҳиндистоний домлага тегишили бўлган қисми таржима қилинди.

— … Петербургдаги Шарқ қўлёзмалари ва петербурглик шарқшуносларнинг диний масалалардаги илмий ишлари айнан шу ерда сақланади. Булар орасида эътиборга молик жиддий лойиҳалардан бири Ҳиндистоний мероси билан боғлиқ.
— Ўйлайманки, бу инсон ҳақида ҳамма ҳам билавермайди. Демак, Ҳиндистоний ҳақида тўхталиб ўтсангиз?
— Ҳиндистоний Фарғона водийси ва Тожикистонда катта мавқега эга бўлган ҳанафий мазҳабидаги йирик уламолардан бири эди. Унинг ҳақиқий исми шарифи — Муҳаммаджон Рустамов. У 1892 йили Қўқон атрофидаги қишлоқларнинг бирида туғилган. Даставвал, Бухорода, кейинчалик Кашмирдаги мадрасада таҳсил олади. Айнан шу ерда урду ва ҳинди тилларини ўзлаштирди. 1928 йили Ҳиндистоний домла ҳаж килиб, бир йилдан сўнг она юртига қайтади. Қатоғон йилларида, 1933 йилдан бошлаб у уч марта ҳибсга олинган. Салкам 8 йиллик умри сургунда ўтган. Иккинчи жаҳон урушида қатнашиб, Беларуссиянинг Минск шаҳри остонасида бўлиб ўтган жангларнинг бирида жароҳатланади. Уйга қайтгандан сўнг 50 йиллар ўртаси ва умрининг охирига қадар у Душанбе шаҳридаги Мавлоно Чархий масжидида имомлик килган. Қазоси етгач ўша ҳудудга дафн этилган.
Тахминан 50-йиллар охирида Ҳиндистоний бир нечта мусулмон ёшлари гуруҳига сабоқ бера бошлайди. Унинг норасмий мактабида таҳсил олишни истовчилар сони кун сайин ортиб борган. Ҳиндистоний жуда кўплаб диний асарларга шарҳлар ёзган. Бироқ унинг энг салмоқли иши ўзбек тилидаги олти жилддан иборат Қуръони каримнинг тафсири бўлган. Ҳиндистоний ушбу китоб «талаба ёшлар ва бу муқаддас китобни тушунишда кийинчиликка учраётган оддий кишилар учун ёздим», деб таъкидлаганлар. Шунингдек, (Ҳиндистоний домла бу китобни) 1966 йилда Мисрда қатл қилинган Саййид Қутбнинг ислом радикаллари орасида кенг тарқалган «Қуръон сояси остида» («Под сенью Корана») номли китобдаги мавжуд ақидаларга қарши жавоб тарзида ёзилган. Қолаверса, Ҳиндистонийнинг бошқа ўзбек ва тожик тилидаги таржима, тафсир ва бадиий-тарбиявий аҳамиятга эга асарлари ҳам сақланиб қолган. Буларнинг орасида аудио ва видео ёзувлар орқали қилган маърузалари, талаба ёшлар билан қилган суҳбат ҳамда баҳс-мунозаралари ҳозир ҳам кўпчиликнинг қизиқишини уйғотиши шубҳасиз.

Умрининг сўнги йилларида Ҳиндистоний Марказий Осиё мусулмонлари орасида юз бераётган парокандаликдан қаттиқ ташвишга тушади. Ҳиндистонийнинг фикрича, бунинг сабаби эндигина минтақага кириб келаётган ваҳҳобийлик оқимининг тарғиб-ташвиқ қилина бошланганлиги туфайли юз бераётган эди. Шу боис, у ўзининг собиқ шогирдлари билан бу борада тез-тез баҳслашиб туради. У Қуръони Каримдаги айрим оятларнинг шифобахшлигини ва маййитлар руҳига Қуръон ўқишнинг савоби етмайди деювчиларни, авлиёлар зиёратини инкор қилувчиларни ва шунга ўхшаш эътиқодли кишиларни қаттиқ танқид қилади. Яъни мавжуд аҳли суннат вал жамоат эътиқодини ҳимоя қилади.

Ҳиндистоний рақибларининг сиёсий қизиқишларини умуман ҳазм қила олмасди. Айниқса, «кичик жиход»га ўхшаш қарашларга (жумладан, Чор Россияси давридаги Дўкчи Эшон қўзғолони)га мутлақо қарши чиққан. Унинг фикрича, муваффақият қозониш эҳтимоли мавжуд бўлгандагина бу ишга қўл уриш мумкин. Акс ҳолда кучли рақиб қўлида бегуноҳ мусулмонлар ҳам азият чекишини, бу эса харакатсизликдан ҳам ёмонроқ гуноҳ эканлигини айтади. Кўриниб турибдики, Ҳиндистоний биринчилардан бўлиб Марказий Осиёда эндигина тарқала бошлаган ваҳҳобийлик ҳаракатини пайқаган ва бунга қарши курашган.

Бугунги кунда Ҳиндистонийнинг мероси шахсий ва давлат архивларида сақданмоқда. Ўзбекистон ва Тожикистон архивларида сакланувчи бу асарлар етарли даражада ўрганилмаган ва қайта чоп этилмаган. Бирок, ўзбекистонлик исломшунос Бахтиёр Бобожонов бу йўлда кўп изланишлар қилмокда. Ҳозирда россиялик олимлар ҳам бу борада баҳоли қудрат иш олиб бормоқдалар. Петербург архивида Ҳиндистонийнинг кўп йиллик меҳнати сингган китоб ва ҳужжатлари мавжуд. Бироқ буларни шунчаки интернетда жойлаштиришнинг ўзи камлик қилади. Биз катта бир лойиҳага қўл урдик. Шу боис, биз ва ўзбекистонлик ҳамкасбларимиз моддий қўллаб-қувватлашга эҳтиёж сезмоқдамиз.

Замондошларнинг устоз аллома ҳақидаги хотираларини ўқиб, у зотнинг беназир олим, ҳар қандай вазиятда иймон-эътиқодида собит, юртпарвар ва миллатпарвар бир инсон эканлигига амин бўламиз. Аллоҳ охиратларини обод қилсин!

ҚОЛДИРГАН МАЪНАВИЙ МЕРОСИ

Аллома устоздан қолган меросни уч қисмга тақсимлаш мумкин:
А) Ёзган асарлари: Қуръони Каримнинг маънавий таржимаси — «Баёнул Фурқон фи таржиматил Қуръон» китоби; Бу китоб оз нусхада бўлсада, 2006 йил «Мовароуннаҳр» нашриётида чоп этилган бўлиб халқимизни баҳраманд этди.
Баъзи муносабатлар билан ёзилган ўзбекча ва форсча шеърлар, айрим қайдлар;

Б) Таржималари: 1954-1955 йилларда Тожикистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтининг қўлёзмалар бўлимида ишлаб, араб тилидан форс тилига ўгирган китоблари;
Қуръон, ҳадис, фиқҳ, илми маъоний, мантиқ, илми калом, сарфу наҳв ва бошқа фанлардан ўзлари учун таржима қилган кўчирмалар;
Замахшарийнинг «Навобиғул калим» ҳамда «Мақомоти Замахшарий» асарларининг араб тилидан форс тилига ўгирилган таржимаси;
Имом Барзанжийнинг «Мавлудун набий» асарининг ўзбек тилидаги таржимаси;
Имом Бусирийнинг «Қасидаи Бурда» асарининг форс тилидаги таржимаси;
Араб шоири Фараздақнинг Имом Зайнул Обидинга бағишланган қасидасининг ўзбек тилидаги таржимаси; Усмон Ўшийнинг «Қасидаи Омолий» асарининг форсча таржимаси;

В) Видео кассета ва магнитофон тасмасига ёзиб олинган маърузалар, илмий суҳбатлар. Бу маъруза ва суҳбатлар, тафсир, ҳадис, фиқҳ, ислом тарихи, тасаввуф, адабиёт ва одоб-ахлоқ ҳақидадир. Жумладан, Муҳаммаджон домла Имом Бухорийнинг» Ал-жомиъ ас-саҳиҳ» ҳадислар тўпламини, Марғинонийнинг «Ҳидоя», Имом Аъзамнинг «Фиқҳи акбар», Абдураҳмон Жомийнинг «Шарҳи Мулло», Абдулқодир Бедил ғазаллари ҳамда Муҳаммад Фазлул-имом Хайриободийнинг «Мирқотул-мантиқ» асари шарҳини, шунингдек «Усули Шоший», «Нурул анвор» ва «Мухтасари маоний» каби асарларни ўзбек ва форс тилларига таржима қилиб, магнит тасмасига ёздирганлар. ИншоАллоҳ, юртимиздан чиққан бу улуғ алломанинг келажакда барча маънавий меросини имкон даражасида нашр қилиб, халқимизни баҳраманд этиш ниятидамиз. Менимча ҳам домланинг илмий ва адабий меросларини тезроқ нашр қилиш керак. Чунки улуғ алломанинг ҳаётлари, айтган ҳар бир сўзлари, ёзган ва таълим берган китоблари фақат ота-боболаримиздан қолган ҳақиқий диний таълимотни, Имом Мотрудий ақидасини, Имом Аъзам мазҳабини ва Нақшбандий тариқатини тарғиб қилишга қаратилганини юртимиздаги барча уламолар эътироф этадилар.

Бугунги кунда ёшларимиз ўртасида адашишлар, ҳар хил оқимларга кириб кетишлар, билиб-билмай ўз жонини қурбон қилишлар содир бўлаётган бир пайтда, халқимизга, айниқса диний таълимга қизиқаётган ёшларга у кишининг асарларини, нодир ўгитларини тезроқ етказиш айни муддао бўлади деб ўйлайман. Аллоҳ муваффақ айласин!

Сайфиддин САЙФУЛЛОҲ

Қўшимча мутолаа учун тавсия

Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари
КИТОБГА МУҲАББАТ
Шайх Муҳаммад Али Собуний ҳазратлари

ИЗЛАШ

РУКНЛАР

  • Хабар
  • Мақола
  • Мутолаа
    • Тавсиялар
    • Биласизми?
    • Хутба
  • Жумуъа мавъизалари
  • Илм
    • Қуръон
    • Китоб
    • Юртимиз уламолари
  • Адабиёт
    • Ўзбек зиёлилари
    • Ватан
    • Қасида
    • Шеър

Янги мақолалар

  • Табаррук

  • ЯНГИ ҲИЖРИЙ ЙИЛ МУБОРАК БЎЛСИН!

  • Муборак Қурбон ҳайити — 2026

  • Ўзбекистон халқига Қурбон ҳайити табриги 

  • Домла Ҳиндистоний раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаётлари

БЎЛИМЛАР

  • Бош саҳифа
  • ИСЛОМ ДИНИ
  • ИЛОВАЛАР

МУТОАЛАА

  • Хабарлар
  • Мақолалар
  • Тавсиялар
  • ИМОМЛАР ИЖОДИДАН

АЛОҚА

  • Қўқон шахар, Янги хаёт 49
  • Fax: 5416052
  • maktub@xutba.uz

ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАР

  • Telegram
  • YouTube
  • Instagram
  • Facebook
  • Messenger
  • X (Twitter)
XUTBA.UZ

© 2017-2026 Xutba.uz | Барча хуқуқлар химояланган.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1264

Юқори